۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ - پژوهشگران دانشگاه ژنو (UNIGE) نشان داده‌اند که گذار از رژیم گیاه‌خواری به رژیم وگان، تنها در عرض چند روز برای تغییر دادن متابولیسم کبد کافی است.
در سوئیس، دهه‌ها هزار نفر از رژیم وگان پیروی می‌کنند که در آن تمامی محصولات با منشاء حیوانی حذف می‌شوند. اگرچه رژیمهای بر پایۀ گیاهان به‌ویژه به دلیل مزایای زیست‌محیطی توصیه می‌شوند، اما پیامدهای سلامتی چنین رژیمی - که در آن دریافت پروتئین منحصراً از گیاهان تأمین می‌شود - هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. دانشمندان دانشگاه ژنو در مطالعه‌ای بر روی موش‌ها، اثرات تغییر از رژیم حاوی پروتئین‌های حیوانی و گیاهی به رژیمی حاوی تنها پروتئین‌های گیاهی را بررسی کردند. در عرض تنها چند روز، متابولیسم کبد تغییر کرده و تمایل به انجام فعالیت بدنی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. در کانون این تغییرات، یک آنزیم کبدی به نام گلوتامات دهیدروژناز (GDH) قرار دارد. یافته‌های این پژوهش در مجله Molecular Metabolismمنتشر شده است.
پروتئین‌هایی که مصرف می‌کنیم، چه حیوانی و چه گیاهی، از اسیدهای آمینه تشکیل شده‌اند؛ مولکول‌های کوچکی که مانند حلقه‌های یک زنجیر به هم متصل هستند. ماهیت و نسبت آن‌ها بسته به منبع غذایی متفاوت است. پروتئین‌های گیاهی به‌طور طبیعی حاوی اسیدهای آمینه شاخه‌دار (BCAA) کمتری نسبت به پروتئین‌های حیوانی هستند. با این حال، این اسیدهای آمینه خاص وظیفه‌ای فراتر از ساخت پروتئین‌های بدن بر عهده دارند؛ آن‌ها همچنین مواد اولیه لازم برای تولید و حفظ سطوح کافی گلوکز خون در طول دوره‌های ناشتا را برای کبد فراهم می‌کنند.
تغییر از رژیم ترکیبی (پروتئین‌های حیوانی و گیاهی) به رژیم منحصراً گیاهی چه تأثیری بر بدن و به‌ویژه متابولیسم کبد دارد؟ این پرسشی است که پروفسور Pierre Maechler، استاد دپارتمان فیزیولوژی سلولی و متابولیسم و مرکز دیابت دانشکده پزشکی دانشگاه ژنو، با مقایسۀ دو گروه از موش‌ها به بررسی آن پرداخت: یک گروه تحت رژیم لاکتو-وجترین (شامل پروتئین‌های گیاهی و حیوانی) و گروه دیگر تحت رژیم وگان.
در عرض تنها دو روز، موش‌های تغذیه‌شده با رژیم منحصراً وگان، کارایی کمتری در تولید گلوکز از خود نشان دادند. علاوه بر این، کبد آن‌ها در دفع آمونیاک - یک ماده سمی که طی تجزیه اسیدهای آمینه آزاد می‌شود- ضعیف‌تر عمل کرد. کاهش قابل‌توجه فعالیت بدنی نیز نشان‌دهنده تأثیرات این تغییر بر کل ارگانیسم است.
نقش کلیدی آنزیم GDH
اختلال در تنظیم گلوکز و آمونیاک حاکی از دخالت یک عامل مولکولی خاص است: آنزیم گلوتامات دهیدروژناز (GDH). این آنزیم که در میتوکندری سلول‌های کبدی جای دارد، به عنوان پلی میان متابولیسم پروتئین و متابولیسم قند عمل می‌کند. این تیم پژوهشی با مقایسه دو گروه از موش‌های فاقد GDHدر کبد (یک گروه تحت رژیم لاکتو-وجترین و گروه دیگر تحت رژیم وگان سخت‌گیرانه)، نقش ضروری این آنزیم را در تغییرات متابولیک ناشی از رژیم وگان تأیید کرد.
در موش‌هایی که منحصراً با پروتئین‌های گیاهی تغذیه شدند، غیبت GDHدر مقایسه با موش‌هایی که پروتئین‌های حیوانی نیز دریافت کرده بودند، به تجمع شدید آمونیاک و اختلال در تنظیم قند خون منجر شد. پروفسور مکلر تأکید کرد: «به‌طور کلی، تغییر در رژیم غذایی متابولیسم کبد را بسیار سریع دگرگون می‌کند، اما این اثر به همان اندازه به‌سرعت قابل‌برگشت است. بدن ظرف یک تا دو روز با تغییرات ظریف در ترکیب غذایی سازگار می‌شود و پس از بازگرداندن پروتئین‌های حیوانی به حالت عادی بازمی‌گردد.»
تنوع‌بخشی به رژیم غذایی برای حفظ تعادل
در حالی که این توانایی سازگاری، انعطاف‌پذیری قابل‌توجه کبد را نشان می‌دهد، پیامدهای عملی نیز برای رژیم غذایی روزمره ما به همراه دارد. پروفسور مکلر خاطرنشان کرد: «علاوه بر ملاحظات اخلاقی و زیست‌محیطی که اغلب انگیزۀ گرایش به رژیمهای مبتنی بر گیاهان است، عوامل علمی مرتبط با عملکرد فیزیولوژیکی متابولیسم ما نیز وجود دارد که آگاهی از آن‌ها ارزشمند است.»
این پژوهش یادآوری می‌کند که تغییر در رژیم غذایی برای بدن بی‌سروصدا نیست. در خصوص رژیم وگان سخت‌گیرانه، علاوه بر اطمینان از دریافت کافی ویتامین‌های خاص، بسیار مهم است که منابع پروتئینی غنی از اسیدهای آمینه با شاخۀ جانبی- مانند پروتئین های موجود در آجیل، توفو یا عدس - را در اولویت قرار دهیم تا به بهترین شکل از عملکردهای متابولیک کبد پشتیبانی شود.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261013/Switching-to-a-vegan-diet-rapidly-alters-liver-metabolism.aspx